$ DOLAR → Alış: 3,62 / Satış: 3,63
€ EURO → Alış: 3,90 / Satış: 3,92

Lisansüstü Eğitim Nedir?

Yüksek Lisans ve Doktora Nedir?

Yüksek Lisans her lisans mezununun kendi alanında ve belirli şartlar dahilinde başka alanlarda yapabileceği, “lisansüstü eğitimin” ilk basamağıdır. Doktora ise yüksek lisanstan sonraki süreçtir ve doktora bitiren kişi Dr. Ünvanı alır.

Yüksek Lisans ve Doktora programları fakültelere değil “Enstitülere” bağlıdır. Dolayısıyla başvuru yapmayı düşündüğünüz üniversitede istediğiniz yüksek lisans ve doktora programının olup olmadığını, varsa bunların şartlarının neler olduğunu fakültelerin değil enstitülerin web sitelerinden kontrol etmelisiniz.

Örnek vermek gerekirse;

  • Eğitim fakültelerinden mezun olan kişiler kendi alanlarında lisans üstü eğitime devam etmek için “Eğitim Bilimleri Enstitüleri’ne”
  • İktisat, İşletme, Halkla İlişkiler, Turizm İşletmeciliği, Sosyoloji gibi sosyal bilimler kapsamındaki lisans üstü programlar için “Sosyal Bilimler Enstitüleri’ne”
  • Fizik, Kimya, Matematik, Biyoloji vb lisans üstü eğitim bölümleri için ise genellikle “Fen Bilimleri Enstitüleri’ne başvuru yapılmaktadır.

Bunun dışında İnkılap Tarihi Enstitüsü gibi farklı enstitülerde mevcut olabilmektedir.

Yüksek Lisans ve Doktora Neden yapılır?

Yüksek lisans ve doktora sanılanın aksine sadece akademisyen olmak için yapılmaz. Özel sektör ve kamu sektörü çalışanları için de lisans üstü eğitimin getirdiği avantajlar vardır. Örnek vermek gerekirse öğretmenler lisans üstü eğitime devam ederek MEB bünyesinde farklı görevler alabilmektedir. Aynı şekilde kamu kurumlarında uzman yardımcısı, uzman gibi birçok kadro lisans üstü eğitimle sıkı sıkıya bağ içindedir.

Bunun yanı sıra yüksek lisans ve doktora yapmanın en bilinen gerekçesi üniversitede akademisyen olabilmektir. Bununla ilgili detaylar aşağıda verilecektir.

Yüksek Lisans ve Doktora Nasıl Yapılır?

Yüksek Lisans üniversitelerin büyük çoğunluğu için 2 yıllık bir süreçtir. Bunun ilk yılında (2 dönem) size verilen yüksek lisans derslerini alırsınız (çoğunlukla her dönem 3-4 adet). Daha sonra tez döneminiz başlar ve tez yazmanız gerekir. Bu süreçte devlet üniversitelerinde harç ödenmemektedir. Ancak YÖK’ün belirlediği şartlara göre 3 yıl içerisinde yüksek lisansınızı bitirmezseniz harç ödemeniz gerekir. Yapılan son değişiklikle birlikte mevcut kanunlara göre dersleri veya tezi uzatmanız nedeniyle yüksek lisansı 3 yılda bitiremediğiniz durumda okuldan atılarak kaydınız silinir.

Doktora da aynı şekilde ders ve tez dönemlerinden oluşur. Üniversiteler doktoranın asgari süresini kendileri belirlemektedir. Örneğin bazı üniversitelerde ders dönemi 2 dönem, bazılarında 3 dönemdir. Bu üniversitenin inisiyatifindedir. Daha sonra teze geçilir. Tez döneminin de asgari kaç dönem süreceğini üniversite belirleyebilir. Ancak YÖK’ün belirlediği kurallara göre doktoran en fazla 6 yıl sürmektedir. 6 yıldan sonra üniversiteye harç ödenmesi söz konusu iken yapılan son değişiklikle birlikte 6 yıl doldurulduğunda doktoradan kaydınız silinerek okuldan atılırsınız.

Yüksek Lisans bittikten sonra Doktora aynı veya başka üniversitede yapılabilir. Nerede yapılırsa yapılsın yeniden başvuru yapılır. Doktoraya doğrudan geçiş mümkün değildir.

Torpilim yoksa yüksek lisans hayal mi?

Kesinlikle hayır.

Öncelikle şunu belirtelim: Örneğin bir üniversite yüksek lisansa 5 kişi alacak. 150 kişi başvuru yaptı. Üniversite başvuran kişileri puan sırasına dizer (ales, lisans, ve varsa dil). Bu sıralama içerisinden en fazla 20 kişiyi mülakata/yazılı sınava alabilir. Yani 5 kişi alacaksa bunun en fazla 10 katı kadar kişi sınava girebilir. Bu durumda ilk aşamada büyük oranda engellenmektedir. Çünkü 51. Kişinin istediği kadar torpili olsun sınava giremediği için başta elenmiş olur. İkinci aşamada bahsettiğimiz 50 kişi sınava alınır. Sözlü veya yazılı sınav yapılabilmektedir. Sözlü sınavlarla ilgili çoğunlukla kuşku bulunsa da grubumuzda da defalarca örneğini gördüğümüz gibi hiçbir torpili olmayan kişiler de yüksek lisansı kazanmaktadır. Çünkü ikinci aşamada yüksek lisansa kimin girip kimin girmediği sadece sınav sonucuna göre belirlenmez. Lisans ortalamanız, ALES puanınız ve varsa diliniz de sınav puanıyla harmanlanarak hesaplanır. Bu durumda puanları yeterince yüksek olan birinin yalnızca sınav puanı düşürülerek elenmesi imkansız olmasa da zordur.

Bu nedenle torpilsiz hiçbir şey olmaz, torpilsiz yüksek lisans kazanılmaz gibi sözlere itibar etmeyiniz. Eğer bir üniversitede olmadıysa bir başka üniversitede mutlaka olacaktır (Tabi gerçekten yeterince puana sahipseniz).

Okulu uzatmam yüksek lisansa başlamama engel midir?

Hayır.

Yüksek Lisans ve Doktoraya başlamak için ne yapmalıyım?

Yüksek lisans başvurularında istenen kriterleri üniversiteler kendisi belirler. Ales puanı ve lisans ortalamanız esastır. Bunları her üniversite ister. Ancak bu puanların yüzde kaçının alınacağı enstitü mevzuatına bağlıdır. Ayrıca dil puanının istenmesi söz konusudur;

  • Enstitü dil puanı istemeyebilir,
  • Enstitü dil puanı için asgari bir puan belirleyebilir (Örneğin 55 ve altı olan kişilerin başvurusu kabul edilmeyebilir)
  • Enstitü dil puanınızın yüzdesini alabilir. (Örneğin enstitülerde dil puanının %15’i alınabilir ve son ortalamanıza eklenebilir)

Bu kurallar aynı üniversitenin farklı enstitülerinde farklı belirlenebilir. Örneğin A üniversitesinin Eğitim Bilimleri Enstitüsü yüksek lisans için dil puanı istemezken, Sosyal Bilimler enstitüsü dil puanınızın %10’unu alarak hesaba katabilir.

Doktora için ise tüm üniversiteler için en az 55 dil puanı gerekmektedir.

Başvuru yapmak istediğiniz lisansüstü programındaki puan hesaplaması için en doğru bilgiyi ilgili enstitünün “Enstitü Yönetmeliği”nden edinebilirsiniz. Bu nedenle grubumuzdaki bir kişinin size A üniversitesi yüksek lisansta dil istemiyor demesi geçerli bir cümle olmayabilir. O kişinin başvurduğu enstitü sizinkinden farklı olabilir. Bu yüzden enstitü sitesini ziyaret etmeyi unutmayın.

Bütünleşik Doktora Nedir?

Bütünleşik doktora yüksek lisansı ve doktorayı içinde barındıran bir eğitim türüdür, ancak yüksek lisans tezi yazılmamaktadır. Doktora olan her enstitüde bütünleşik doktora da olacak diye bir kaide yoktur. Bütünleşik doktora doktoradan ayrıdır ve her yerde olmayabilir. Bu bilgi enstitü web sitelerinden öğrenilebilir.

Lisans bölümümden farklı bir bölümde yüksek lisans yapabilir miyim? 

Mümkündür. Ancak böyle bir kaide yoktur. Örneğin İşletme mezunu iseniz ve İktisat anabilim dalında yüksek lisans yapmak istiyorsanız önemli olan tek şey iktisat yüksek lisansının sizi kabul ediyor olmasıdır. İktisat yüksek lisans ilanında yalnızca iktisat bölümü mezunları başvurabilir yazıyorsa oraya başvuramazsınız. Ama başka bir üniversitenin iktisat bölümü işletme mezunlarını kabul ediyor olabilir. Bunun için farklı üniversitelerdeki enstitülerin web sitelerinden araştırma yapmanız gerekmektedir.

Bunun yanı sıra bazı bölümlerin yüksek lisans ilanında “Herhangi bir lisans bölümünden mezun olmak” yazabilir. Bunun anlamı en az 4 yıllık fakülte bitiren herkes bu ilana başvurabilir demektir.

Elbette tekrar edelim ki bu tamamen üniversitenin vereceği karardır.

Bilimsel hazırlık nedir?

Lisansınızdan farklı bir yüksek lisansı kazandıysanız bazı üniversitelerde bilimsel hazırlık uygulanabilir. Bilimsel hazırlık programında kazandığınız yüksek lisansın, lisans derslerinden size dersler verilir. Bilimsel hazırlık çoğunlukla 1 yıl (2 dönem) sürer ve her dönem ortalama 3-5 ders verilir.

Aynı şekilde yüksek lisans bölümünüzden farklı bir doktora bölümünü kazandıysanız doktora öncesi bilimsel hazırlık uygulanabilir. Bu durumda kazandığınız doktora programının yüksek lisansındaki dersler verilmektedir.

Bilimsel hazırlık bazı üniversitelerde bulunmayabilir. (Bkz. Enstitü Yönetmelikleri)

Yüksek lisans ve doktora yaparken üniversite dışında bir işte çalışabilir miyim?

Evet yüksek lisans yaparken istediğiniz yerde çalışabilir veya hiçbir yerde çalışmayabilirsiniz.

Yüksek lisans ve doktora yaparken devam zorunluluğu var mıdır?

Öncelikle her iki programda da tez yazarken düzenli bir okula gidiş söz konusu değildir. Danışmanınızla belirlediğiniz şekilde belirli aralıklarla bir araya gelerek tezle ilgili müzakerelerde bulunursunuz.

Ancak, ders dönemleri için farklı durumlar söz konusudur. Üniversiteye, enstitüye, bölüme ve hatta hocaya göre bu durum değişir. Bazı yerlerde mutlaka devam isterler, bazılarında ise çalışanlara ve uzakta olanlara müsamaha gösterilebilir. Bu nedenle eğer çalışıyorsanız ve başka bir şehire başvurmayı düşünüyorsanız önceden bu konuda araştırma yapmanız uygun olabilir.

Aynı anda iki yüksek lisans veya iki doktora yapabilir miyim?

Madde 35
(6) Tezsiz yüksek lisans programları hariç, aynı anda birden fazla lisansüstü programa(Tezli Yüksek Lisans ve Doktora) kayıt yaptırılamaz ve devam edilemez.

Ales puanım 78, lisansım 80, dil puanım 55. Yüksek lisansa kabul edilir miyim?

Bu soru geçersizdir. Yukarıda da bahsettiğimiz üzere her bölümün puan dinamikleri farklıdır. Bölümünüzü bilmeden bu soruya verilen cevaplara itibar etmeyiniz. A bölümü için bu puanlar yetebilir, ancak B bölümü için düşük kalabilir. Aynı şekilde A üniversitesi sizi bu puanlarla kabul edebilir, B üniversitesi kabul etmeyebilir. Bu nedenle bu tarz sorularda verilen cevaplar çoğunlukla afakidir. En iyisi kendi bölümünüzde yüksek lisans yapan kişilere danışmak ve üniversitelerin öğrenci alırken yayınladıkları puan listelerini önceden takip etmektir.

Yüksek lisans ve doktora alımları ne zaman oluyor? Başvuruları ne zaman başlıyor?

Lisans üstü öğrenci alımları 1. Dönem ve 2. Dönem başlarında olabilir. Güz dönemi dediğimiz 1. Dönem alımları yazın olur. 2. Dönem alımları ise genellikle Aralık sonu – Ocak – Şubat aylarında yapılmaktadır.

Her enstitünün başvuru tarihleri farklıdır. Düşündüğünüz enstitünün web sitesindeki duyuruları takip ediniz.

Ayrıca her bölümde 2. Dönem alımı yapılmamaktadır. Bununla ilgiyi bilgi enstitülerden alınmalıdır.

                                                                                                                                                                       Yaşar Alkan


Akademik Kariyer Nedir? Nasıl Yapılır?


Burs Başvurusu Akademik İlanlar ALES ALES Sonuçlar ALES Puan Hesaplama ALES Soruları YÖKDİL Nedir? YÖKDİL Puan Hesaplama YLSY Nedir? MEB Bursu